Có cơ hội xuất khẩu vẫn không khai thác

Cơ hội xuất khẩu vẫn còn nhiều nhưng doanh nghiệp Việt Nam chưa biết cách khai thác và chiếm lĩnh thị trường.

“Doanh nghiệp (DN) xuất khẩu Việt Nam đụng đâu là dính khó khăn ở đó. Nhiều DN đang bi quan về cơ hội xuất khẩu khi thị trường mới không còn. Tuy nhiên, thị trường mới nằm trong chính thị trường đang khai thác do DN chưa biết cách phát triển và chiếm lĩnh mà thôi!” - ông Trần Anh Tuấn, Thứ trưởng Bộ Công Thương, khẳng định tại diễn đàn xuất khẩu 2013 do UBND TP.HCM và Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM tổ chức (22-3).

Cũng tại diễn đàn, các tham tán thương mại đã chỉ ra rất nhiều cơ hội cho các DN xuất khẩu.

Dư địa thị trường rất nhiều

“Từ ngày 15-3-2013, phía Nhật Bản đã làm việc với Bộ NN&PTNT, chấp nhận kết quả kiểm tra chất lượng ở một số phòng kiểm nghiệm tại Việt Nam có giá trị tương đương với phòng kiểm nghiệm tại Nhật Bản. Và khoảng một tháng nữa, một dự án xuất khẩu rau quả vào Nhật Bản sẽ khởi động. Đây là tin vui cho sản phẩm nông, thủy sản xuất khẩu bởi có thể giảm chi phí, thời gian và thêm sức cạnh tranh tại thị trường Nhật Bản” - ông Nguyễn Trung Dũng, Tham tán thương mại tại Nhật Bản, thông tin.

Mỗi năm Nhật Bản bỏ ra hàng trăm tỉ USD để nhập khẩu vậy mà tỉ lệ xuất khẩu của Việt Nam vào đây quá nhỏ, chỉ khoảng 13 tỉ USD trong năm 2012, chưa tương xứng với tiềm năng thương mại hai nước. Đa số người Nhật chưa có nhiều thông tin về hàng nông sản Việt Nam. Theo lộ trình thực thi các hiệp định thương mại hai nước, hàng trăm mặt hàng nông sản, thực phẩm vào Nhật Bản sẽ được giảm thuế như năm 2014, các mặt hàng bạch tuộc, sứa… chỉ còn chịu 0% thuế. Do đó, cơ hội làm ăn với các DN Nhật Bản còn rất nhiều.

Các DN xuất khẩu trao đổi với tham tán thương mại Việt Nam tại Myanmar. Ảnh: QUANG HUY

Tương tự là thị trường Úc. Ông Nguyễn Bảo, Tham tán thương mại tại Úc, nhận định DN Việt Nam vẫn chưa biết cách khai thác tốt thị trường này. Úc có nhu cầu nhập khẩu nhiều mặt hàng vốn là thế mạnh của Việt Nam như da giày, may mặc, đồ gỗ, thủy sản… và thị phần còn rất nhiều.

Myanmar cũng là thị trường thu hút sự quan tâm của nhiều DN. Hàng Việt Nam rất được người Myanmar chuộng vì chất lượng tốt và giá rẻ, nông sản Myanmar lại có giá cao hơn nông sản Việt Nam. Nhiều DN đi trước như LiOA, Điện Quang đã tạo uy tín tại đây từ nhiều năm trước… Tuy nhiên, tỉ trọng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam với Myanmar chỉ chiếm 1% nên dư địa để xúc tiến thương mại còn rất nhiều.

Ông Vũ Cường, Tham tán thương mại tại Myanmar, cho biết: Myanmar mới mở cửa kinh tế khi Mỹ và EU bỏ cấm vận, khoảng trống thị trường rất dồi dào. Với mối quan hệ chính trị tốt, gần gũi về địa lý và công nghệ sản xuất phát triển hơn, Việt Nam có thể hợp tác chuyển giao công nghệ cho Myanmar. Sẽ có những ưu đãi về thuế vì Việt Nam và Myanmar cùng thuộc Khu vực Mậu dịch tự do ASEAN, hợp tác tiểu vùng sông Mekong…

Bỏ kiểu xuất khẩu “lướt ván”

“Một thị trường lớn như Úc mà bao nhiêu năm qua không có một loại trái cây nào của Việt Nam xuất sang. Lý do là chất lượng không đạt chuẩn quy định. Nếu nói Úc khó tính thì tại sao trái cây Trung Quốc vẫn vào được?” - ông Bảo, Tham tán thương mại tại Úc, bộc bạch.

Ông cho rằng DN Việt Nam cần bỏ thói quen xuất khẩu “lướt ván”, “ngon thì xuất, khó thì bỏ” mà cần có tầm nhìn lâu dài, phải biết chọn hội chợ xúc tiến thương mại phù hợp, phí tham dự có thể cao nhưng hiệu quả chắc chắn.

Thị trường Myanmar cũng đang lo ngại kiểu xuất khẩu “lướt ván” của DN Việt Nam. “Nhiều DN cứ nghĩ Myanmar mới mở cửa trở lại, hàng hóa ít, kiểm tra chất lượng không chặt nên lấy hàng ế, kém chất lượng sang bán. Một số DN thì lúc đầu xuất sản phẩm tốt, sau thay nguyên liệu rẻ tiền bán giá rẻ để cạnh tranh. Tất cả đều tác động xấu đến người tiêu dùng Myanmar, họ quay sang dùng sản phẩm nước khác” - ông Cường, Tham tán thương mại tại Myanmar, nói thẳng.

Một số DN không biết cách đầu tư, bán sản phẩm cho nhà nhập khẩu Myanmar và cho phép họ thay bằng thương hiệu của DN Myanmar. Cách tiếp cận thị trường quá yếu, rất ít DN có showroom giới thiệu sản phẩm, kho bãi trữ hàng tại Myanmar. Ông lo lắng: “Cơ hội rất nhiều nhưng DN có biết làm, biết chớp thời cơ hay không mới quan trọng. Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia, Hàn Quốc và nhiều nước khác đang vượt mặt Việt Nam tại thị trường này”.

Theo tham tán thương mại tại Nhật Bản, giải pháp duy nhất để tháo gỡ khó khăn ở các thị trường là chất lượng. DN tuyệt đối không được gian lận về chất lượng. Chẳng hạn, “phía Nhật vừa cảnh báo lô hàng thủy sản của Ấn Độ vi phạm chất lượng, bị trả về thì một số DN Việt liền mua lại. Không biết mua làm gì nhưng Nhật sẽ kiểm ngặt hàng thủy sản Việt Nam hơn. Phải diệt những con sâu trước khi chúng làm rầu nồi canh” - ông nói thêm.

Quan hệ tốt với truyền thông nước ngoài

Theo ông NGUYỄN BẢO, Tham tán thương mại tại Úc, các ngành xuất khẩu cần thường xuyên mời các đơn vị truyền thông nước nhập khẩu sang Việt Nam tham quan, thông tin cụ thể quá trình sản xuất xuất khẩu. Thay vì đích thân giải thích, phản kháng thì nên để giới truyền thông giải thích cho người tiêu dùng nước họ, như vậy sẽ hiệu quả hơn.

Cách đây không lâu, một kênh truyền hình Úc thông tin dư lượng kháng sinh trong sản phẩm thủy sản, nếu dùng quá nhiều, sẽ gây ra chứng đa kháng thuốc ở người, khiến người dân hoang mang. Hình ảnh minh họa lại là sản phẩm cá tra, cá basa Việt Nam. Với trường hợp này, cần liên hệ ngay với các đơn vị truyền thông ở các nước nhập khẩu thủy sản Việt Nam như Úc, Mỹ, Nhật… để làm rõ thông tin, nếu không sẽ gây nguy hại rất lớn cho xuất khẩu.

Xuất khẩu gạo bị cạnh tranh khốc liệt

Nhiều thị trường xuất khẩu gạo truyền thống của Việt Nam có nguy cơ bị thu hẹp thị phần trước sự cạnh tranh khốc liệt.

Theo nhiều doanh nghiệp (DN) xuất khẩu gạo, khó khăn của ngành trong năm 2012 sẽ kéo sang năm 2013 và có thể nặng hơn. Nguyên do là các nước xuất khẩu gạo khác sẽ gia tăng sản xuất, bán với giá cạnh tranh hơn, có nước chuyển từ nhập khẩu sang xuất khẩu sau khi tự cung ứng được nhu cầu lương thực nội địa.

Sức ép dồn dập

Ông Trần Ngọc Trung, Tổng Giám đốc Công ty CP Gạo Vinh Phát (TP.HCM), cho biết không chỉ có gạo cấp thấp, cả loại gạo cấp trung bình, cấp cao cũng phải chịu áp lực cạnh tranh với các đối thủ lớn là Ấn Độ và Pakistan. Chẳng hạn trong tháng 1, Gạo Vinh Phát xuất 5.000-6.000 tấn gạo thơm, gạo đồ và gạo 5% tấm sang Nam Phi nhưng phải hạ giá thấp mới bán được. Dù vậy, mức bán ra vẫn cao hơn so với giá của nhà xuất khẩu gạo Ấn Độ, Pakistan. Cước phí vận chuyển từ cảng nước họ đến châu Phi rẻ hơn 40 USD/tấn so với từ Việt Nam.

“Đầu năm nay chúng tôi mới xuất được vài ngàn tấn gồm gạo 5%, 15% và 25% tấm sang Trung Quốc nhưng giá bán phải không cao mới cạnh tranh lại gạo Pakistan, sắp tới là Myanmar” - ông Nguyễn Anh Phong, Giám đốc Công ty Nông sản Thực phẩm Tiền Giang, chia sẻ thêm.

Ông Nguyễn Thanh Long, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Gạo Việt, cũng cho biết trong tháng 1 mới xuất được 3.000-4.000 tấn gạo cấp cao sang châu Âu. Dự báo năm 2013 kinh tế châu Âu vẫn khó khăn, sức tiêu thụ hàng hóa giảm nhưng kèm theo đó là cái khó từ sự cạnh tranh của hai nhà xuất khẩu mới nổi: Myanmar và Campuchia. “Do nằm trong diện được EU ưu đãi thuế nên tính ra các nhà xuất khẩu Myanmar, Campuchia khỏi phải chịu thêm 175 euro/tấn gạo như Việt Nam” - ông Long giải thích.

Bốc xếp gạo ở chợ Bà Đắc, Tiền Giang

Ngoài ra, DN xuất khẩu gạo còn phải đối mặt với sức “ăn” gạo giảm mạnh từ thị trường truyền thống. Ông Nguyễn Hùng Linh, Giám đốc Công ty Du lịch Thương mại Kiên Giang, cho hay các hợp đồng xuất khẩu gạo tập trung trong năm 2012 theo báo cáo của Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đã giảm rõ rệt, năm 2013 có thể còn giảm nữa. Philippines, Indonesia, Malaysia đều tuyên bố tăng sản xuất, đủ đáp ứng nhu cầu lương thực trong nước và thời gian tới sẽ không nhập gạo Việt Nam. Có thể thực tế các nước này đã đủ sức cung ứng nội địa nhưng cũng có thể do gạo Việt Nam bán theo dạng hợp đồng tập trung nên giá cao hơn gạo Ấn Độ, Pakistan, Myanmar. Và tất nhiên họ sẽ muốn mua gạo của ba nước kia hơn.

Tính lại nước cờ

Đa số DN đều cho rằng năm 2013 sẽ chú trọng xuất khẩu gạo cấp cao vì các đối thủ chủ yếu cạnh tranh ở cấp thấp. Bằng chứng là trong năm 2012, sản lượng gạo cấp cao xuất khẩu tăng mạnh, chiếm hơn 50%, chứng tỏ có nhiều hợp đồng mua loại gạo này, ít cạnh tranh…

Tuy nhiên, GS Võ Tòng Xuân lại cho rằng nâng cao chất lượng là giải pháp hàng đầu trong năm 2013 và vẫn cần tập trung vào gạo cấp thấp. Lý do ông đưa ra là: “Trong năm 2012 xuất khẩu gạo cấp cao tăng nhưng giá bán thực tế rất thấp. Ngay gạo 5% tấm vốn cạnh tranh rất tốt với Thái Lan nhưng hiện giá còn thấp hơn giá gạo của Ấn Độ khoảng 20-30 USD/tấn. Vậy giá trị thực sự thu được có cao không? Nếu tập trung xuất khẩu gạo cấp cao thì không thể cạnh tranh được với Thái Lan nổi tiếng có gạo Jasmine, Ấn Độ với thương hiệu độc quyền Basmati. Đấy là chưa nói đến các nước Myanmar, Campuchia tuy “nhỏ nhưng có võ”, toàn xuất khẩu gạo cấp cao. Còn về gạo cấp thấp, chất lượng gạo nước ta cao hơn hẳn Ấn Độ, Pakistan. Giá có thể cao hơn vài chục USD/tấn nhưng khách hàng vẫn chuộng vì gạo các nước khác đa phần là tồn kho, chất lượng kém. Các nước châu Phi, Trung Quốc, Philippines vẫn phải tiếp tục tiêu thụ loại gạo này vì người dân thu nhập thấp, mất mùa, sản xuất trong nước thiếu”.

Trong khi đó, ông Nguyễn Đình Bích, Viện Nghiên cứu Thương mại (Bộ Công Thương), một chuyên gia về thị trường lúa gạo, chỉ đồng ý với một phần giải pháp của GS Võ Tòng Xuân. Ông lý giải: “GS Xuân nói đúng nhưng giải pháp đó chỉ thích hợp với từng thị trường chứ không thể chung cho tất cả. DN phải tùy từng thời điểm, hoàn cảnh thị trường mà chọn phát huy thế mạnh cạnh tranh về giá, loại gạo hay sản lượng. Ví dụ ở thị trường châu Phi có thể tập trung xuất khẩu gạo cấp thấp, với thị trường châu Âu thì giảm giá bán gạo cấp cao. Trung Quốc có thể phát triển nhiều loại gạo nhưng giá nên để mức cao vì ta lợi thế về vị trí địa lý hơn các nước xuất khẩu khác”.

Trung Quốc đang được VFA xem là thị trường xuất khẩu tiềm năng nhất trong năm 2013 và những năm tới. Nhưng theo chuyên gia Nguyễn Đình Bích, với kiểu bán giá quá thấp, thấp hơn giá gạo trong nước họ 100 USD/tấn thì có thể chúng ta đang đi nhầm nước cờ. Bán giá thấp, nhà nhập khẩu Trung Quốc có thể “tung chiêu” kéo dài thời gian nhận hàng, hủy hợp đồng rồi ép giá xuống nữa. Nếu cứ tiếp tục thì lợi nhuận DN thu về chẳng là bao, giá trị xuất khẩu giảm, giá gạo nội địa rớt, nông dân lỗ. Vì thế, DN cần tính toán giá cả hợp lý vì riêng xuất khẩu sang Trung Quốc, không gạo nước nào có thể cạnh tranh nổi với Việt Nam.

Giá gạo Việt Nam xuất khẩu thấp nhất thế giới

- Sự cạnh tranh quá lớn đang khiến giá gạo xuất khẩu của Việt Nam giảm xuống mức thấp nhất từ trước đến nay. Có thể coi như thấp nhất thế giới, thấp hơn cả giá gạo Ấn Độ, Pakistan 30-40 USD/tấn tùy loại để xuất sang châu Phi.

- Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), trong quý I-2013 chỉ có Trung Quốc có nhu cầu nhập khẩu gạo mạnh. Các thị trường còn lại như Philippines, Malaysia chưa có nhu cầu; châu Phi đến tháng 4 mới nhập, Indonesia thì tháng 8 và 9.